سیکولریزم یانې څه؟

حافظ ناصر

817
تر ټولو لومړی د فکر او بیان ازادي د سیکولریزم بنسټیز اساس او د انسان پیدایښي حق دی، نو هر چا ته باید اجازه ورکړل شي چې د خپل ځان او د ژوند د ټولو ستونزو لپاره د حق لاره ولټوي، که هغه له سیاست سره تړاو ولري او که نه.
سیکولریزم د اقتصاد، مذهب، اخلاقو، فلسفې، حکمت، ادب او هنر په ټولو برخه کې اجازه ورکوي چې هرڅوک خپل نظرونه پرته له ډار او خطر څخه خپاره او شریک کړي. لکه څرنګه چې دا د بشري حقونو خلاف کار دی چې د زور له لارې یو څوک غلی کړي یا د ګواښ او ځورونې له لارې یو څوک مجبور کړي چې ورسره موافقه وکړي.
د سیکولریزم تعریف:
سیکولریزم د انساني ټولنې د تنظیم او ډسپلین یو ریاستي سیسټم دی چې د ټولو انسانانو د مساوي خوندیتوب ، هوساینې او پرمختګ مسؤلیت مني، چې په ټاکلي تعریف شوې جغرافیایي حدودو کې زیږیدلی او اوسیږي.
 سیکولر دولت دغو موخو ته د رسیدو لپاره د عامه پوهاوي، اجتماعي مشورې او عدالت له اصولو څخه کار اخلي.
انساني ټولنه یوه عضوي پدیده ده. په تاریخي توګه، د ټولنې د تنظیم کولو لپاره مختلف دولتي سیسټمونه منل شوي. په تیرو وختونو کې، د واکمنۍ حق یو فرد او د هغه کورنۍ ته ورکړل شوی و. کله کله د یو ځانګړي قوم یا ژبې خلکو ته د واکمنۍ حق ورکړل شوی و او کله کله د یوې ځانګړې عقیدې مشران د واکمنۍ وړ وګڼل شول. په دې مختلفو نظامونو کې د دولت د جوړولو موخه هم بدله وه. په ځینو ځایونو کې د دولت موخه د شخصي واک وده وه او په نورو ځایونو کې د دولت موخه د یو ځانګړي نسل یا قبیلې د ګټو لپاره د ځوانۍ وده وه. دولت یو وخت د یوې ځانګړې عقیدې د ودې لپاره د یوې وسیلې په توګه کارول کیده.
د زرګونو کلونو د تجربو په رڼا کې انسان بالاخره دې نتيجې ته رسېدلی دی چې د دولت دغه ټول ډولونه په ټولنه کې د سولې، عدالت او پرمختګ په لاره کې خنډ ګرځي. د انسانانو لپاره د سولې، امنیت، عدالت او د ژوند د غوره معیارونو د ترلاسه کولو تر ټولو غوره لاره دا ده چې په دولت کې د حاکمانو او رعیت ترمنځ توپیر له منځه یوسي او ټول وګړي د مختلفو الهي او ایډیالوژیکو موخو پر ځای د مساوي غړو په توګه وپيژني او دولت باید د انسانانو د دنیاوي ژوند د ښه کولو وسیله وګڼل شي او حکومت ته باید یوازې په هغو چارو کې د مداخلې اجازه ورکړل شي چې په بې پرې او هدفمنده کچه څېړل کېدای شي.
د سیکولر دولت اصطلاح د لاتیني کلمې Saeculum څخه اخیستل شوې چې په لفظي توګه د نړۍ یا ځمکې معنی لري. داسې ښکاري چې په سیکولریزم کې د دولت هدف زموږ د نړۍ یا ځمکني ژوند ښه کول دي. سیکولر دولت د خپلو اتباعو لپاره د خوړو، جامو او سرپناه د برابرولو مسولیت لري. دا د دولت مسؤلیت دی چې دوی ته مناسب کار او مناسب چاپېریال ​​​​برابر کړي. دولت خپلو اتباعو ته دا فرصت برابروي چې پوهه ترلاسه کړي او په مختلفو هنرونو کې شوق او لیوالتیا ولري. د دوی د ژوند، مال او شخصي آزادیو ساتنه وکړي او د ژوند د هوساینې لپاره یې مسؤلیت په غاړه واخلي.
دا د سیکولر دولت دنده ده چې داسې قوانین، بنسټونه او پالیسۍ تصویب کړي چې له ټولنې څخه جرم او تاوتریخوالی له منځه یوسي، ناپوهي له منځه یوسي، فقر له منځه یوسي او د ناروغیو مخه ونیسي.
سیکولر دولت په هغو چارو کې له مداخلې ډډه کوي چې په بې پرې توګه یې تصمیم نیول ممکن نه وي، د بیلګې په توګه سیکولر دولت د خپلو اتباعو په عقایدو کې مداخله نه کوي.
اتباع د خپلې ژبې، کلتوري غوره توبونو، دیني عقایدو او همدارنګه علمي او سیاسي افکارو د خپلولو ازادي لري، په دې شرط چې هیڅ وګړی د نورو اتباعو په دغه ډول ازاديو کې لاسوهنه ونه کړي. تر هغه ځایه چې د مذهب خبره ده، سیکولر دولت یوازینۍ دنده لري چې د ټولو اتباعو د حق ساتنه وکړي چې هر هغه مذهب چې دوی یې غواړي باید په مذهبي توپیرونو کې ښکیل نه وي.
او دا د دولت دنده او مسوولیت دی چې د ټولو اتباعو ساتنه او د هر وګړي د دیني عقیدې په برخه کې د بل اتباع یا ډلې له هر ډول احتمالي لاسوهنې او فشار څخه ساتنه وکړي.
په یوه سیکولر دولت کې حاکمیت په خلکو پورې اړه لري.
سیکولر دولت د اتباعو یا د دوی په خپله خوښه منل شوي ډلو تر مینځ د رضاکارانه تړون په پایله کې رامینځته کیږي ، نو په سیکولر دولت کې د تابع او حاکم مفهوم نه موندل کیږي. ټول اتباع مساوي حیثیت او حقوق لري. د دوی په غوره بڼه کې، د سیکولر دولت ټول اتباع په حقیقت کې د حکومت برخه دي ځکه چې سیکولر دولت د اتباعو پر ځای د فعال تابعیت مفهوم لري. (هغه څوک چې د رایو په مرسته د مساواتو په اساس د دولت په چارو کې برخه اخلي.)
حاکمان هم د خلکو په رضایت سره د یوې ټاکلې مودې لپاره د اتباعو څخه ټاکل کیږي او حکومتداري د واک پر ځای مسؤلیت ګڼل کیږي.
دولتي چوکۍ د خلکو د واکمنۍ په معنا نه دي، بلکې د ولس د غوښتنو او هیلو له مخې د دولت تنظیمول دي، ځکه په یوه سیکولر دولت کې د واک سرچینه ولس وي، یعني په یوه سیکولر دولت کې د یوه وګړي د ژوند معیار، اسانتیاوې او امنیت د چا احسان نه دی، بلکې دا یو امتیاز دی.
سیکولر دولت داسې بنسټونه، جوړښتونه او قوانین جوړوي چې تر ټولو ضعیف وګړی وکولای شي له زورواکو او زورورو څخه پرته له وېرې او خوښې خپل حقونه وغواړي یعني په سیکولر نظام کې، د دولت او اتباعو ترمنځ د مستقیم اړیکو مفهوم شتون لري.
 د بېلګې په توګه، که یو څوک د خپلې کورنۍ، خویندو یا ماشومانو سره ظلم وکړي، د ظلم قربانیان کولی شي په مستقیم ډول له دولت څخه مرسته وغواړي. بلکه دا د دولت دنده ده چې د بې عدالتۍ د قربانیانو پاملرنه وکړي. په ورته ډول، هیڅ مشر، ملا یا ملک، د هغه د ټولنیز موقف پر بنسټ، د هغه تبعه واک نلري چې د دولت له واک څخه بهر وي یا چې دولت یې ننګونه نشي کولی.
د سیکولر دولت جغرافیایي سرحدونه ټاکل شوي.
په پخواني نظام کې چې کله یو واکمن په زیات شمېر اسونه او تورې درلودې، پر یوه کمزوري ګاونډي دولت به یې برید کاوه او له یوه هیواد څخه بل هیواد برید ته د ځوانۍ یا امپراتورۍ په څیر خوندور الفاظ ورکړل شوي. بشري تجربې ښودلې ده چې د دولت د سرحدونو د غځولو دغه چلند د دوامداره جګړې لاره ده، د عصري دولت جغرافيايي حدود د يو انچ په کچه ټاکل شوي دي او هیڅ دولت نشي کولای د بل هیواد یوه انچه خاوره په زور اشغال کړي.
د نړیوالې سولې او امنیت تر څنګ د دې دولتی نظم یوه مهمه پایله دا ده چې په یوه سیکولر دولت کې د هر وګړي بنسټیز او تر ټولو مهم تړاو له خپل دولت او حکومت سره وي، بې له دې چې د نژاد، عقیدې، مذهب او کلتور په نظر کې ونیول شي. هر هغه څوک چې په دې جغرافیایي حدودو کې زیږیدلی او ژوند کوي د دولت او نورو ټولو برخو مساوي اتباع دی.
مانا دا چې سیکولر دولت د خپلو اتباعو سره یوازې په یوه اړیکه پورې تړلی دی، یعنې د تابعیت اړیکه.
په سیکولر دولت کې ټول اتباع حق لري چې د ژبې، کلتور، نژاد یا عقیدې او نورو په اساس مختلف هویتونه غوره کړي، مګر اساسي حیثیت یې د تابعیت دی. نور ټول هویتونه او اړیکې داوطلبانه او ثانوي دي. د سیکولر دولت په نظر، د یوه تبعه حیثیت د ژبې، کلتور، نژاد، مذهب، جنسیت یا کوم بل هویت له مخې کم یا بې ارزښته نه دی او ټول افراد چې د یاد شوي دولت تبع وي له مساوي حقونو څخه برخمن دی.

د دعوت رسنیز مرکز ملاتړ وکړئ
له موږ سره د مرستې همدا وخت دی. هره مرسته، که لږه وي یا ډیره، زموږ رسنیز کارونه او هڅې پیاوړی کوي، زموږ راتلونکی ساتي او زموږ د لا ښه خدمت زمینه برابروي. د دعوت رسنیز مرکز سره د لږ تر لږه $/10 ډالر یا په ډیرې مرستې کولو ملاتړ وکړئ. دا ستاسو یوازې یوه دقیقه وخت نیسي. او هم کولی شئ هره میاشت له موږ سره منظمه مرسته وکړئ. مننه

د دعوت بانکي پتهDNB Bank AC # 0530 2294668 :
له ناروې بهر د نړیوالو تادیاتو حساب: NO15 0530 2294 668
د ویپس شمېره Vipps: #557320 :

Support Dawat Media Center

If there were ever a time to join us, it is now. Every contribution, however big or small, powers our journalism and sustains our future. Support the Dawat Media Center from as little as $/€10 – it only takes a minute. If you can, please consider supporting us with a regular amount each month. Thank you
DNB Bank AC # 0530 2294668
Account for international payments: NO15 0530 2294 668
Vipps: #557320

Comments are closed.