د سيندونو لنډه پيژندنه

عثمان غنی زابلی

0 88

      د افغانستان د اوبو سرچني او اوبه اخستونکي حوزي  د هندوکش لړي او د هغه لوړي  څوکي تشکيلوي په تيره بيا هغه هميشنۍ واوري چي دواخان ، پامير، ختيځ او لويديځ هندوکش او د بابا په غره باندي کلونه کلونه يو پر بل پرتي وي .

په پسرلي او دوبي کي ويلي کيږي او په بيلا بيلو حوزو بهيدونکي اوبه منځته راوړي، همدا اوبه او سيندونه په پسرلي او دوبي په موسم کي دومره زياني او طوفاني کيږي چي  د کافي نباتاتو د نه موجوديت له وجي د ځمکي د ويجاړۍ او ښويدني سبب ګرځي  چي کرنيزي ځمکي هم له ځانه سره خرابوي .

په عمومي ډول دافغانستان  د سيندونه داوبو بهيدنه تونده ده چي د اصلي سيندونه مرستيالان دلوړو څوکو څخه سر چينه اخلي  او په کږو وږو لارو  مخ په ځوړو رابهيږي او له بله پلوه د سيندونو بست (تل) په عمومي توگه کوچني او تنګي بڼه لري چي له همدي امله د ځمکو د تخريب سبب گرځي .

د مثال په توګه: د امو سيند پامير او خم ياب سيمي ترمينځ د لوړتيا د توپير له مخي چي ( ٢٧٠٠ ) مترڅخه زيات دى چي په کال کي د (٢٥٠) مليونو متره مکعبو په اندازه خاوره او رسوبي مواد له ځان سره وړي (1) .

دافغانستان دروانو اوبو له جملي څخه %١١ دپاکستان خاوري ته %١٠ د ازبکستان او ترکمنستان خاوري ته %٧٩ دهيواد پولو په دننه کي ولاړو اوبو دښتو او هامونونو (جهيلونو ) ته ورتوئيږي  .

د افغانستان سيندونه داوبو لرونکو حوزو له مخي په څلورو حوزو ويشل کيږي .

لمړۍ حوزه:

د هندوکش دغرونو شمالي سيمه چي په هغه کي دامو سيند او دهغه مرستيـــــــالان د کــــــــوکچي سينـــــد د واخــــــــان او بدخشــــان سيند او دکندوسيند پکي شامـــــل دي ،چي دافغانستــــــــان  دمځـکي %١٤.٢ ساحه ئي نيولي ده.

دوهمه حوزه :

دهندوکش دغرونو جنوبي سيمي چي په هغه کي د کابل سيند او د هغه مرستيالان دکنړ ،علينګار ،پنجشير او لوګر سيندونه شامل دي چي د مځکي %٨٢ ساحه ئي نيولي ده .

دريمه حوزه:

د بابا دغره مرکزي او شمالي سيمي او دسفيد کو ه د غره شمالي او جنوبي سيمي چي په هغي کي د تاشقرغان (خلم) بلخ آب (عشق اباد) د اندخوي  آب سفيد (ميرآباد) د مرغاب او هريرود سيندونه شامل  دي چي د مځکي %٢١.١ ساحه ئي نيولي ده .

څلورمه حوزه :

د بابا او سفيد کوه د غرونو جنوبي سيمي چي په هغي کي د هلمند، ارغنداب، خاشرود ،ادرسکن، ګودزيره ، د چيګائي کوچني سيند او د پشين لوره سيندونه شامل دي چي د افغانستان د ځمکي %٤١ ساحه ئي نيولي ده .

Leave A Reply

Your email address will not be published.