!د دریمې نړۍ هیوادونو ځانکړنې او ستونزې

پوهنمل دکتوراندوس رحمت ځواکمن

180

مخکې له دې چې د نوموړو هیوادونو ستونزې او ځانکړنې در وپیژنم، ښه به وي چې  د دریمې نړۍ په هکله هم معلومات ورکړم.
نن وخت په عمومي ټوګه هیوادونه د پرمختګ له مخې په دوو ډلو ویشل کیږي، پرمختللي هیوادونه او پرمختیايې یا د ودی په حال کې هیوادونه. همدغه اوسني پرمختیایې هیوادونه چې پخوا وروسته پاتې هیوادونه هم ګڼل کیدل، د دریمې نړۍ هیوادونو په نوم هم یادیدل. البته اوس ورته د دریمې نړۍ اصطلاح نه کارول کیږي. له دی ټولو شاوخوا ۱۳۴ هیوادونو یې،  ۷۷ هیوادونه پخوا د ناپیېلو هیوادونو یا د ۷۷ هیوادونو د ډلې  په نوم هم یادیدل، دا ځکه چې د لویدیځ او پخواني سوسیالیستي ختیځ بلاک سره تړلي نه وو.
په هر حالت د دریمې نړۍ زیاتره هیوادونه د پخواني ښکیلاک په منګولو کې وو او په افریقا، اسیا او لاتینې امریکې کې پراته دي.
افغانستان هم د همدغو پخوانیو دریمې نړۍ یا پرمختیایې هیوادونو څخه ګڼل کیږي.
دا چې دا هیوادونه په ټول کې د پیژندنې کومي نښې یا ځانګړنې لري او همدغه لږ پرمختګ یې د  کومو عمومي ستونزو سبب شوی دی، دلته یې راسپړم:
د سړي سر نا خالص کورني تولیدات په کې لږ دي.
ملي عایدات یا شتمني په کې هم نا انډوله ویشل کیږي.
د ښار او کلیوالي سیمو تر منځ یې د ژوند په ډیرو برخو کې زیات توپیر لیدل کیږي.
ښارونه او د بی وزلو استوګنو بی نقشي ښارګوټې او محلې په کې په چټکۍ پراختیا مومي.
د زده کړو او لوستو وګړو کچه یې ټيټه ده.
د کوچنیانو د مړینې د کچې د زیاتوالي له امله په کې په ټول کې د ژوند منځنې عمر لږ  او د  روغ او اوږده ژوند هیله په کې لږه ده.
وګړي یا نفوس یې په چټکۍ سره زیاتیږي، ځکه د ماشومانو پر زیږون دومره کنترول نه وي او د مخنیوي  د مناسبو درملو او وسایلو اسانتیاوی په کې لږې او یا ورځنې کار نه اخستل کیږي.
پورته نومول شوی ستونزي کولای شو پر دغو برخو وویشو:
سیاسي ستونزي؛ حکومتولي یې کمزوری وي او حکومتي ادارې یې خپل کار په سمه توګه سرته نه شي رسولې. دا کیدای شي د مالي کمزورتیا یا د پیسو او بودیجې د نشتوالي له امله وي او یا هم کیدای شي چې د ناتوانۍ او د ټیټ کاري ظرفیت له امله وي، خو  په پایله  کې یې د بشر له حقوقو سرغړاوې او تیروتنې هم رامنځ ته کیږي.
ټولنیزي ستونزي؛  په ټولنه کې ډیر تضادونه د ځنو  لویو قشرونو د ژوندانه د بدمرغۍ،  د وګړو تر منځ د بیلتون او د اړیکو د کمزورتیا سبب کیږي.
اقتصادي ستونزې؛ کمزورې زیربنا یا بنسټیز جوړښتونه، د بیکارۍ لوړه سطحه، فساد، د پورونو لوی بار، د بهرنیو اسعارو نشتوالی، جګ انفلاسیون، د اومو موادو ټیټه بیه او همدارنګه د تخنیکي پوهې او مهارتونو نشتوالې په کې لیدل کیږي. نو په دی اساس د اقتصادی سمون شرایطـ په کې شتون  نه لري.
کلتوري ستونزي؛  د دولت او وګړو تر منځ تاو تریخوالې رامنځ ته کیږي، یو د لویدیځ  ژوندون ډول ته وده ورکوي، پر ټلویزیون او ځنو رسنیو کې دا ډول ژوند ( کلتوري امپریالیزم) خپروي او تطبیقوي یې,  پرته له دې چې پایلو ته یې پام وکړي او بل یې پر خپلو دودیزو اصلي ارزښتونو ټینګار کوي.
دیموگرافیکي ستونزې؛ له کلیو ښارونو ته د کوچیدلو لیوالتیا، د وګړو چټک زیاتوالی، بهر ته د لوړو زده کړو لرونکو وګړو کډوالي( د مغزونو تیښته) او په ټول کې  بهرنیو هیوادونو ته مهاجرتونه دا ستونزی زیاتوي.
ایکالوژیکې یا د ژوند چاپیریال ستونزې؛
د کرنې دودیز او وروسته پاتې ډول، په ناوړه توګه د ځنګلونو له منځه وړل، طبیعي افتونه، د شتمنو هیوادونو له لوری د کثافاتو او ککړتیاوو بهیر، زړې صنایع او همدارنګه د کانالیزاسیون او د فاضله موادو یا د داوبو د تصفیې د وسایلو نشتوالی یې د ژوند چاپیریال ته نه جبرانیدونکی زیان رسوي. دا بیا په خپل وار سره په پراخه توګه صحرايې یا د ښتي کیدل، د خاورې تخریب او  د ځمکې، اوبو او هوا زهرجن کیدل له ځانه سره لري،  چې بیا به بی له شکه په راتلونکې کې نوموړي هیوادونه،  ملیاردونو پیسو ته اړتیا ولري تر څو ورباندې نوموړی رامنځ ته شوی ستونزي حل کړي.

پوهنمل دکتوراندوس رحمت ځواکمن
هالنډ/ ۹- ۶- ۲۰۲۴
سرچینه: Bronso

د دعوت رسنیز مرکز ملاتړ وکړئ
له موږ سره د مرستې همدا وخت دی. هره مرسته، که لږه وي یا ډیره، زموږ رسنیز کارونه او هڅې پیاوړی کوي، زموږ راتلونکی ساتي او زموږ د لا ښه خدمت زمینه برابروي. د دعوت رسنیز مرکز سره د لږ تر لږه $/10 ډالر یا په ډیرې مرستې کولو ملاتړ وکړئ. دا ستاسو یوازې یوه دقیقه وخت نیسي. او هم کولی شئ هره میاشت له موږ سره منظمه مرسته وکړئ. مننه

د دعوت بانکي پتهDNB Bank AC # 0530 2294668 :
له ناروې بهر د نړیوالو تادیاتو حساب: NO15 0530 2294 668
د ویپس شمېره Vipps: #557320 :

Support Dawat Media Center

If there were ever a time to join us, it is now. Every contribution, however big or small, powers our journalism and sustains our future. Support the Dawat Media Center from as little as $/€10 – it only takes a minute. If you can, please consider supporting us with a regular amount each month. Thank you
DNB Bank AC # 0530 2294668
Account for international payments: NO15 0530 2294 668
Vipps: #557320

Comments are closed.